هزينه مخفی پاداش: از هديه ايثار تا عدم اهدای عضو

دیدن خبری در مورد آثار منفی یک سیاست اقتصادی بر اهدای عضو در ایران مرا واداشت تا به بیانی ساده و  به تبیین اجمالی   نظریه  Motivation Crowding Theory  و یا << نظریه از دست رفتن انگیزه های درونی >>  که توسط اقتصاد دانانی چون برونو فرای در نقد سیاست های نظام  بازار  مطرح شده و یکی از محورهای پایان نامه دکترای اینجانب  نیز محسوب می شود ،بپر دازم.  البته هدف دیگرم استفاده از  تحلیل ها و برداشت های شما ( و یا در اصطلاح روش شناسانه (متدولو‌زیک) حس عرفی شما) در این زمینه است.

آثار سوء پرداخت هدیه ایثار به هدیه کنندگان کلیه

بنا به گفته هاشم قاسمي، مديرعامل انجمن حمايت از بيماران كليوي،  «تا قبل از سال 75 انجمن با واحد مشاوره و مددكاري بيمارستان‌ها ارتباط مستقيم داشت و به m01-01.jpgمحض آنكه يك مرگ مغزي گزارش مي‌شد، تيم پيوند به بيمارستان اعزام شده و هر يك از پزشكان متخصص در بخش‌هاي مختلف اقدام به جداكردن اعضاي بدن مي‌كردند و اهدا به صورت رايگان انجام مي‌شد، اما متاسفانه در سال 1375 قانوني تصويب شد كه به موجب آن به هر اهداكننده كليه يك‌ميليون تومان «هديه ايثار» تعلق مي‌گيرد.
او در ادامه مي‌افزايد: «پس از تصويب اين قانون، افراد دردمند، زنداني، بيكار با فروش كليه خود درآمدي حاصل كردند. به طوري كه در حال حاضر و برخلاف گذشته 95درصد از افرادي كه در انجمن براي اهدا ثبت‌نام مي‌كنند، صرفا فروشنده هستند، در حالي كه در گذشته خانواده فردي كه از بيماري كليوي رنج مي‌برد، براي اهداي كليه خود اقدام مي‌كردند. ( دنیای اقتصاد: پیوند)

اطلاعات تکمیلی در ( روزنامه ایران: پیوند،دنیای اقتصاد: پیوند،روزنامه شرق: پیوند، وبگاه بیمه ایران: پیوند، خبرگذاری ایسنا: پیوند، آفتاب : پیوند، اطلاعات نت: پیوند، هموطن سلام: پیوند)

اما چه اتفاقی افتاده؟

به نظر شما مشکل کجاست؟ بنا به نظریه محوری علم  اقتصاد موسوم به  نظریه مکانیزم قیمت ها، افزایش بهای یک کالا می باید به افزایش عرضه آن کالا بینجامد.   تا قبل از مطرح شدن هدیه ایثار برخی افراد به طور مثال کلیه خود و یا بیمار مرگ مغزی  خود را به صورت رایگان هدیه می کردند. حال که در مقابل اهدای عضو فرد  اهدا کننده  مبلغی را نیز به عنوان هدیه دریافت می کنند باید انگیزه بیشتری برای اهدا داشته باشد. 

 ولی آمار ارایه شده در متن خبر حاکی از آن است که هم اینک تنها ۵ درصد افراد مبادرت به اهدا کلیه می کنند و ما بقی فروشنده اند. حال سوال اینجا است که آیا همان خیرین سابق (منظور شخص نیست بلکه نوع است) همینک کلیه فروش شده اند؟  یا فروشندگان افرادی هستند که پس از طرح هدیه ایثار  به جمع عرضه کنندگان کلیه پیوسته اند؟ در صورت اخیر سیاست هدیه ایثار موجب ریزش تعدادی از اهدا کنندگان کلیه شده که جای خود را به گروهی جدید یعنی فروشندگان نیازمند داده اند.  این تنها صورت مساله به اضافه فرضیه ای در مورد ترکیب اهدا کنندگان و فروشندگان کلیه بود (که البته نیاز به اطلاعات آماری دقیق تر دارد).  ولی چه اتفاقی افتاده؟

هزینه مخفی پاداش155253.jpg

بنا به نظریه برونو فرای  ،  استفاده از مشوق های  مالی در مورد امور خیرخواهانه  می تواند انگیزه های خیر خواهانه افراد را از بین ببرد.  ولی چرا چنین است‌؟ مگر نه این است که حتی بعد از طرح پرداخت هدیه ایثار فرد می تواند عضو خود را به صورت مجانی هدیه کند. این نکته ای است که توسط  طرفداران این طرح در ایران ارایه می شود.  به طور نمونه دكتر «سيداحمد شفيعي جندقي» مشاور بنياد امور بيماريهاي خاص  در مورد ايجاد شائبه گسترش دامنه خريد و فروش كليه و افزايش قيمت آن پس از تصويب اين مصوبه مي گويد:

«اصلاً اين طور نيست. هر كس بخواهد براي ثواب و بدون هيچ چشمداشتي كليه اهدا كند، آزاد است. اين هديه از طرف يك بنياد خيريه اهدا مي شود كه خريد و فروش تلقي نشود.»(منبع)

فرای به طور روشن به ساز و کار ( مکانیسم) هزینه مخفی پاداش نمی پردازد. عمده اشاره وی به نظریات روانشناسی در مورد آثار منفی مداخله بیرونی بر انگیزه و به ویژه نقش مداخله در محدود کردن دامنه آزادی افراد است. این نکات چندان به روشن کردن ماجرا به خصوص در مورد انگیزه های خیر خواهانه کمک نمی کند.  به قول یکی از اقتصاد دانان ماجرای  هزینه مخفی پادش جعبه سیاهی است که هنوز رمز گشایی نشده است.

شاید بتوان کلید معما را در تغیر ساختار تصمیم گیری یافت. هنگامی که با سیاست پرداخت مشوق  بازار فروش کلیه شکل گرفت ،  بسیاری از خیرخواهان در مواجه با موقعیت جدید از حضور در صحنه ای که شائبه مالی دارد شانه خالی می کنند. این نکته ای است که در سخنان جابر قره داغی، رئيس تالار تشريح سازمان پزشکی قانونی منعکس شده است. وی می گوید:

 "مردم نگران هستند که اطرافيان بگويند که خانواده متوفی اعضای عزيزش را فروخته است. اما اهدا کنندگان مرگ مغزی بابت عضو پولی دريافت نمی کنند "

ادامه دارد.....

مطالب مرتبط: نیمه خالی پیوند کلیه در ایران

/ 1 نظر / 20 بازدید
مسافر هندوستان

متن علمی خوبی بود و استفاده بردم. من دوباره شروع به نوشتن کردم. اگر ممنکه محبت کنيد و آدرس منو بهwww.etravelog.ir تغيير دهيد. (سفرنامه الکترونیک)